Intrinsic and extrinsic motivation in children: what works at home?

Intrinsieke motivatie is de zin die van binnenuit komt: je kind doet iets omdat het dat zelf leuk of belangrijk vindt. Extrinsieke motivatie komt van buitenaf: je kind doet iets voor een sticker, een compliment of omdat het moet. Allebei horen bij opgroeien, en allebei hebben ze hun plek. Een kind dat urenlang met lego bouwt, heeft geen beloning nodig. Een kind dat nog niet uit zichzelf zijn tanden poetst, heeft soms een zetje van buitenaf nodig. Hieronder lees je wat het verschil precies is, wat onderzoek zegt over belonen, en hoe je thuis de motivatie van binnenuit een handje helpt.

Wat is het verschil tussen intrinsieke en extrinsieke motivatie?

Bij intrinsieke motivatie zit de beloning in de bezigheid zelf. Je kind tekent omdat tekenen leuk is, leest omdat het wil weten hoe het verhaal afloopt, of helpt met koken omdat het graag met jou in de keuken staat. Niemand hoeft iets te beloven.

Bij extrinsieke motivatie zit de reden buiten de bezigheid. Je kind ruimt zijn kamer op omdat er daarna een filmpje mag, of omdat jij het vraagt. Dat klinkt minder mooi, maar het is heel gewoon. Ook volwassenen doen een hoop dingen niet omdat ze die zo leuk vinden: we doen de was omdat we schone kleren willen, niet voor het plezier van de wasmachine.

Voorbeelden van intrinsieke en extrinsieke motivatie thuis

Intrinsiek gemotiveerd is je kind als het zelf een hut bouwt, een boek pakt, uit zichzelf de kat eten geeft of trots laat zien wat het getekend heeft. Je hoeft er niets voor te doen, behalve ruimte en tijd geven.

Extrinsiek gemotiveerd is je kind als het de tafel dekt voor een punt, zijn schooltas inpakt omdat de wekker gaat, of zijn groente opeet omdat er daarna een toetje is. Een compliment ("wat heb jij de tafel mooi gedekt") hoort er ook bij, en dat is vaak de fijnste vorm.

De meeste dingen zitten ergens tussenin. Een kind kan de tafel dekken voor een punt en er gaandeweg ook plezier in krijgen, omdat het merkt dat het meehelpt en dat iedereen dat ziet.

Werkt belonen averechts?

Soms, en het is goed om te weten wanneer. In een bekend onderzoek uit 1973 kregen kleuters die graag met stiften tekenden een oorkonde voor het tekenen, en dat was vooraf aangekondigd. Een tot twee weken later tekenden die kinderen in hun vrije speeltijd minder dan eerst. Kinderen die dezelfde oorkonde onverwacht kregen, of helemaal niets, bleven net zo graag tekenen. Het tekenen was voor de eerste groep een klusje geworden dat je voor iets anders doet.

Later onderzoek laat hetzelfde patroon zien: een aangekondigde beloning voor iets wat je kind al leuk vindt, kan het plezier verdringen. Maar het laat ook zien wat níét gebeurt. Een gemeend compliment haalt de motivatie niet onderuit, eerder omgekeerd. En bij iets wat je kind nog niet leuk vindt, zoals tanden poetsen, de vaatwasser uitruimen of voor het eerst zelf aankleden, is er weinig plezier om te verdringen.

Belonen werkt dus prima voor dingen die nog niet vanzelf gaan. Voor dingen die je kind al uit zichzelf doet, heb je het niet nodig. Wil je een beloningssysteem opzetten dat bij jullie past, dan helpt dat onderscheid bij het kiezen van de taken.

Van beloning naar gewoonte

Extrinsieke motivatie is geen eindpunt. Psychologen Edward Deci en Richard Ryan beschrijven het als een glijdende schaal: van "ik doe het omdat het moet" naar "ik doe het omdat ik het zelf belangrijk vind". Een kind dat eerst tanden poetst voor een sticker, kan na een paar weken tanden poetsen omdat het nu eenmaal hoort bij naar bed gaan, en nog later omdat het zelf geen gaatjes wil.

Zo bekeken is een beloning een brug. Je helpt je kind over het stuk heen waar iets nog niet vanzelf gaat, en onderweg wordt de reden steeds meer van je kind zelf. Het helpt als je de beloning na een tijdje kleiner maakt, en als je blijft benoemen wat je kind goed doet. Dan blijft er iets over als de stickers op zijn.

Hoe stimuleer je intrinsieke motivatie bij je kind?

Volgens de theorie van Deci en Ryan heeft motivatie van binnenuit drie dingen nodig: zelf kunnen kiezen, merken dat je iets kunt, en je verbonden voelen met anderen. Thuis ziet dat er heel gewoon uit.

Zelf kunnen kiezen. Laat je kind beslissen in welke volgorde het de ochtend doet, of welke van twee klusjes het pakt. Een eigen takenlijst die je kind zelf afvinkt, geeft dat gevoel ook: het ziet wat er moet en bepaalt zelf wanneer. Bij gezinnen die Chup gebruiken zien we dat ouders vaak beloningen bedenken waarbij het kind iets mag kiezen, zoals het toetje of de film op vrijdag, of een joker om één keer een klusje over te slaan.

Merken dat je iets kunt. Kinderen worden blij van vooruitgang. Laat zien hoe het gaat ("vorige week had je nog hulp nodig bij je veters, nu doe je het zelf") en geef taken die net een beetje uitdaging bieden.

Je verbonden voelen. Een taak voelt anders als hij bij het gezin hoort. "Jij zorgt dat iedereen een bord heeft" is iets anders dan "dek jij even de tafel". Veel ouders kiezen als beloning ook iets om samen te doen, zoals samen bakken, een spelletje of een extra verhaaltje, en dat voedt precies dit gevoel.

Veelgestelde vragen

Wat is een voorbeeld van intrinsieke motivatie? Een kind dat uit zichzelf een boek pakt, een hut bouwt of een tekening maakt, zonder dat iemand iets belooft. De bezigheid is zelf de beloning.

Wat is extrinsieke motivatie? Motivatie die van buitenaf komt: iets doen voor een beloning, een compliment, of omdat het moet. Bij kinderen bijvoorbeeld de tafel dekken voor een punt of groente eten voor een toetje.

Is extrinsieke motivatie slecht? Nee. Voor dingen die nog niet vanzelf gaan, helpt een beloning je kind over de drempel. Het wordt pas lastig als je beloont voor iets wat je kind al uit zichzelf graag doet.

Wat zijn de drie pijlers van intrinsieke motivatie? Zelf kunnen kiezen (autonomie), merken dat je iets kunt (competentie) en je verbonden voelen met anderen (verbondenheid). Ze komen uit de zelfdeterminatietheorie van Deci en Ryan.